GAIAK
EREMUA
Euskal Herria »
DOKUMENTAZIOA
» Egitura
» ESTEKAK
|
Metodologia
ITURRIAK ETA
METODOLOGIA OHARRAK
0. Sarrera 1. Iturriak 1.1. Iturri nagusia: Euskal Herrian diharduten
estatistika erakunde publikoak
2. Lurralde irizpidea1.2. Bestelako iturriak 2.1. Europa
3. Daten irizpidea2.2. Euskal Herria 2.3. Herrialdeak 2.4. Eskualdeak 2.5. Erabilitako izendegiak 2.6. Eremu ezberdinen informazioa bateratzeko prozedura eta zailtasunak 3.1. Irizpide nagusia: daturik gaurkotuena
eskaintzea, eta horretarako, data ezberdinetako emaitzak elkartzea
4. Kategoriak
bateratzeko eragiketak eta kalkuluak3.2. Denbora bolaren inguruan 3.3. Epealdien inguruan 4.1. Biztanle kopuruaren kalkulua, zentsu arteko
garaietarako
4.2. Berezko hazkundearen eta Jaiotza zein Heriotza Tasen kalkulua 4.3. Migrazio mugimenduak 4.4. Hezkuntza sistemaren sailkapena 0. Sarrera Web-gune honen helburua, egungo estatistika erakunde publikoek
eskaintzen dituzten datu isolatuetatik abiatuta sortu ditugun Euskal
Herriko estatistikak eskaintzea da. Jardun horretan, jasotako informazioaren aukeraketa eta sailkapena egiterakoan, horrelako ekinbideetan Estatistika Erakunde ofizialek erabiltzen dituzten irizpideak aztertu ditugu. Hauen guztien uztarduraz, eta nazioarteko erakundeen irizpideak lehenetsiz, osatu dugu aurkezten dugun web gunearen egitura. Jarraian, erabilitako iturrien, eta iturri horietatik edan ditugun datuak Euskal Herrira ekartzeko egin ditugun eragiketen eta hartutako erabakien berri ematen dugu Metodologia Ohar hauetan. 1. Iturriak 1.1. Iturri nagusia: Euskal Herrian diharduten estatistika erakunde publikoak Euskal Herriaren egungo antolaketa administratiboa dela eta, bertako lurraldeetan estatistika erakunde publiko ezberdinek egiten dituzte edozein lurralde ezagutzeko ezinbestekoak diren operazio estatistikoak. Horregatik, iturri sakabanatu horietara jo behar izan dugu Euskal Herri osoko datuak lortu ahal izateko. Funtsean, Euskal Herrian diharduten lau estatistika erakunde ofizialetako informazioa erabili dugu:
Zehatzago, erakunde horien argitalpenak (liburuak, argitalpen elektronikoak eta interneteko web guneak) erabili ditugu. Horrez gain, eskaera zuzenak ere helarazi dizkiegu argitalpen horietan behar genituen datuak aurkitu ez ditugunean. Zehazki, aipatu ditugun lau estatistika erakunde horien honako estatistika lanak erabili ditugu:
1.2. Bestelako iturriak Estatistika erakunde ofizialez gain, izaera ofiziala edo bestelakoa duten beste zenbait iturri ere erabili ditugu. Nagusiak, honakoak:
2. Lurralde irizpidea Gure lana egiterakoan, eremuen honako mailaketa erabili dugu:
2.1. Europa Zehazki, honako bi zentzutan erabili dugu Europari buruzko informazioa (taula, grafiko edo mapa bakoitzean zehazten da zein adiera den kasu bakoitzean erabilitakoa):
Esan dezagun, azkenik, Europako Batasuneko datuak estatuka eman ditugula, beste aukera batzuk, estaturik gabeko nazioen datuak eskaintzea, adibidez, ezinduta. Hautu horren arrazoia argia da: horrelako datuak lortzea ia ezinezkoa da Europako zenbait nazioren kasuan, eta besteetan, berez konplexua izan den lana izugarri zailtzea ekarriko lukeelako. 2.2. Euskal Herria Euskal Herriari buruzko informazioa, gehienetan, lurralde eta udalerrien informazioaren metaketaren bidez lortu dugu. Hauxe izan da, gainera, datuei eman beharreko tratamendua erabaki duen irizpidea; oro har, Euskal Herriko herrialderen bati buruzko informazioa eskuraezina gertatu denean, ez baitugu eskaini ez lurralde horri buruzko informaziorik, ezta Euskal Herri osoari buruzkorik ere. Zenbait kasutan, ezin izan dugu lortu Euskal Herriko udalerri guztiei buruzko informaziorik. Zehazki, arazoa Trebiño, Argantzun eta Villaverde Turtzioz udalerriekin gertatzen da batik bat, udalerri horien datuak ez baitira Arabako eta Bizkaiko datuekin batera agertzen EUSTAT eta INEren estatistiketan. Horregatik, posible izan dugun kasu guztietan udalerri horiei buruzko informazioa jaso badugu ere, kasu dezentetan ez dugu lortu. Hutsune horien aurrean, metodozko hautu zorrotz batek aginduko luke estatistikak Euskal Herriko udalerri guztietako datuak ditugunean soilik eskaintzea. Erabaki horrek, ordea, izugarri jaitsiko luke bateratu ahal izan ditugun estatistiken kopurua. Gure hautua bestelakoa izan da. Horrela, kasu horietan ohar bat ipiniz, Euskal Herriko datua eskaintzea erabaki dugu. Izan ere, hiru udalerri horietan, eta 2001. urteko datuen arabera, 1.906 biztanle bizi dira, euskal herritar guztien %0,07 besterik ez, eta argi dago hutsune horrek apenas eragingo duela Euskal Herriko orotariko emaitzetan. Beraz, udalerri horiei buruzko informazioa lortu ez dugun kasuetan, Euskal Herriaz eskaintzen diren estatistikek hutsune hori dute. Ohar bera baliagarria da, jaiotzen eta heriotzen atalean 1962-1968 eta 1968-1975 epealdiei dagozkien datuetan dugun beste hutsune baterako: urte horietako datuetan ez da biltzen Nafarroa Behereko Erango udalerriko emaitzarik, jatorrizko iturrian hutsune hori zegoen eta. Dena den, eta aurreko kasuan bezala, horrek ez du eraginik Euskal Herriko emaitzetan, udalerri horrek 108 biztanle besterik ez baitzituen 1999. urtean. 2.3. Herrialdeak Euskal Herrirako egin berri dugun oharrak, noski, Arabako, Bizkaiko eta Nafarroa Behereko datuei ere eragiten die, batzuetan herrialde horiei buruzko datuek ez baitute biltzen Trebiñoko, Argantzungo, Villaverde Turtziozko eta Erangoko informaziorik. Bestalde, esan dezagun, gure ahalegina ahal zen kasu guztietan herrialdekako informazioa eskaintzea izan dela. Hori ez da beti posible izan, jatorrizko iturrian batzuetan ez baitzen eskaintzen herrialdekako emaitzarik. Hori gertatu zaigu hezkuntzaren atalean, hizkuntza eredu guztietan matrikulatutako ikasleen datuekin. Kasu horretan, zehazki, ezin izan da lortu herrialdekako emaitzarik Lapurdirako, Nafarroa Behererako eta Zuberoarako. Horren aurrean, informazioaren interesa eta garrantzia lehenestea erabaki dugu, eta Euskal Herriari zein herrialde multzoei buruzko datuak eskaini ditugu. Azken ohar bat herrialdeen inguruan: Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, herrialdeetako azalera kalkulatzeko udalerrien azaleraren batura egin dugu. 2.4. Eskualdeak Eskualdekako emaitzak ere aurkezterakoan erabilitako irizpidea honakoa izan da: Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako, EUSTATek erabiltzen duen eskualdekatzea oinarritzat hartu dugu, eta honako bi moldaketak egin dizkiogu: Arabako eskualde gisa hartu dugu Trebiñoko konderria, eta eskualde berezi horretan bildu ditugu Trebiño eta Argantzun; Villaverde Turtziozko udalerria, berriz, Enkarterriko eskualdean (eta Bizkaian) sartu dugu. Nafarroa Garairako, IENek erabiltzen duen eskualdekatzea bere horretan hartu dugu, eta Lapurdirako, Nafarroa Behererako eta Zuberoarako Euskaltzaindiak erabiltzen duena. 2.5. Erabilitako izendegia Kasu gehienetan eremuak izendatzeko Euskaltzaindiaren izendegia erabili dugu, eskualdeen kasuan izan ezik. Lapurdiko, Nafarroa Behereako eta Zuberoako eskualdeen kasuan ere, euskaltzaindiaren izendegia erabili dugu. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskualdeetarako, berriz, EUSTATen izendegia erabili dugu, bi salbuespenekin: Deba Garaia eta Deba Beherea eskualdeak izendatzeko euskaltzaindiak onartutako aldaketa egin dugu, bi hauek Debagoiena eta Debabarrena bezala izendatuz. Azkenik, Nafarroa Garaiko eskualdeen izendegia IENetik jaso dugu. 2.6. Eremu ezberdinen informazioa bateratzeko prozedura eta zailtasunak Datuek ahalbidetu diguten kasuetan, udalerri mailatik abiatu eta agregatuen bidez goragoko mailetara iritsi gara, lehenengo eskualdeetara, herrialdeetara eta, herrialdeen baturaz, Euskal Herriko datuetara. Informazioa bateratzerakoan, zehazki, herrialdeen mailara iristeko ez dugu arazo berezirik izan Gipuzkoan eta Nafarroa Garaian. Bai, ordea, gainerako bost euskal herrialdeetan:
3. Daten irizpidea 3.1. Irizpide nagusia: daturik gaurkotuena eskaintzea, eta horretarako, data ezberdinetako emaitzak elkartzea Informazio estatistikoa lurralde bati eta data bati lotua azaltzen zaigu beti. Datari dagokionez, erabili dugun irizpide nagusia oso argia da: daturik gaurkotuena lortzen eta aurkezten ahalegindu gara beti. Hautu horrek, ordea, zailtasun berezi bat dakar berarekin. Euskal Herria hainbat administraziotan zatitua egotearen ondorioetako bat estatistika sistema bateratu bat ez izatea da. Eta horrek, besteak beste, estatistika operazioak data ezberdinetan egitea dakar. Adibidez, azken zentsua 1999. urtean egin da Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, eta 2001ean gainerako lau herrialdeetan. Gauzak horrela, guk erabilitako irizpidea honakoa izan da: gune bakoitzean, argitaratuta dauden daturik berrienak eskaintzea, eta horiek guztiak bilduz Euskal Herrirako datua kalkulatzea. Horrelakoetan, tauletako izenburuetan data hurbilena ipini dugu. Horrela, adibidez, 2001. urteko datuak direla diogunean, Arabarako, Bizkairako, Gipuzkoarako eta Nafarroa Garairako horrela bada ere, Lapurdirako, Nafarroa Behererako eta Zuberoarako 1999. urteko datuak jasotzen ditugu. Dena den, horrelakoetan, irakurlea jakinaren gainean jartzen dugu taula, grafiko eta mapetako oin oharretan. 3.2. Denbora bolaren inguruan Orokorrean, irizpide nagusi bera erabili dugu serie luzeak eraiki ditugunean ere, hurbileneko datuak elkartzea, alegia. Dena den, salbuespen batzuk egin ditugu izenburuetan ipini ditugun datekin: ezberdintasunak Espainiako eta Frantziako estatuetan zentsuak egin ziren urteei dagozkiela kontutan hartuta, bi serieetako bat aukeratu dugu datuen aldikotasunari eustearren. Biztanleriaren pisua Hego Euskal Herrian handiagoa denez, zentsuak herrialde hauetan egin ziren urteak erabili ditugu tituluetan. Zehazki, honako urteetako emaitzak elkartu ditugu:
Hona hemen denbora bolaren inguruko beste ohar bat, biztanleriaren bilakaeraren inguruan aurkezten den informazioari buruzkoa: denbora bolara eraikitzeko, Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroa Garaiko datuetarako, 1991 arte, gertatzezko biztanleria erabili dugu. 2001. urtean, zuzenbidezko eta gertatzezko biztanleriaren arteko bereizketa desagertu egiten da. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan zenbakitze bikoitzik gabeko biztanleria jaso dugu (Population Sans Doubles Comptes). Europako datuetan, demografiako ataletan denbora seriea egin dugun kasuetan, berriz, erabilitako datuen urteak hauek izan dira:
3.3. Epealdien inguruan Jaiotzen, heriotzen eta migrazioen gaietan bereziki, urte jakinei buruzko informazioa eskaini dugu batzuetan eta epealdien ingurukoa besteetan. Horrela egitearen funtsezko arrazoia argia da: informazio hori ezberdin aurkezten dutela herrialde batzuetan eta besteetan. Zehazki, Arabarako, Bizkairako, Gipuzkoarako eta Nafarroa Garairako urtez urte gertatutako jaiotza eta heriotzei buruzko datuak eskuratu ditugu. Lapurdirako, Nafarroa Behererako eta Zuberorako, berriz, zentsu arteko epealdietarako (1982-1990, 1990-1999...) soilik eskuratu ditugu datu horiek, ez urtez urte. Ondorioz, Euskal Herri mailako datuak eskaini ahal izateko, honako bi bideak erabili ditugu:
4. Kategoriak bateratzeko eragiketak eta kalkuluak Euskal Herrian diharduten lau estatistika erakunde publikoek neurketa modu ezberdinak erabiltzen dituzte batzuetan; adibidez, adin tarte ezberdinak, etxebizitzak sailkatzeko kategoria eta irizpide ezberdinak, hezkuntza sistema eta ikasketen sailkapen ezberdinak eta abar. Beraz, hauek guztiak banan-banan ikertu eta bateragarritasunerako aukerak aztertzea zein horretarako prozedurak zehaztea izan da gure lan nagusietako bat. Azal ditzagun, jatorrizko iturrietan erabilitako irizpideak bat ez zetozenean, datuak bateragarri egiteko egin ditugun eragiketa nagusiak. 4.1. Biztanle kopuruaren kalkulua, zentsu arteko garaietarako Zenbait tasa eta saldo kalkulatzeko, ezinbestekoa da data jakin batzuetarako biztanleriaren datua ezagutzea. Izan ere, berehala ikusi ahal izango dugun bezala, tasa eta saldo horien formulazioan, biztanleriaren datua beharrezkoa da. Informazioa epealdika eskaintzen denean ere, beharrezkoa da erreferentziazko biztanleria kalkulatzea. Horrela, adibidez, 1962-1968 tarterako jaiotza tasak kalkulatzeko, jaiotzen kopuruaz gain, tarte horretan biztanleria zenbatekoa zen zehaztu behar izan dugu. Hauek izan dira horrelakoetan egindako kalkuluak: lehenengo, 1962. urtean Euskal Herrian bizi zen jende kopurua kalkulatu; ondoren kalkulu bera egin 1968. urterako, eta, azkenik, bi zifra horien batez bestekoa atera, epealdirako erreferentziazko biztanleria zehazteko. Operazio hori egiteko, ordea, badugu arazo bat: ez dugu 1962. eta 1968. urteko biztanle kopuruari buruzko daturik. Zehazki, baditugu data horietarako Lapurdiri, Nafarroa Behereari eta Zuberoari buruzko datuak, baina ez gainerako herrialdeetakoak. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroa Garaian urte horietan egon zitekeen biztanle kopurua kalkulatzeko, bilakaera linealaren hipotesia erabili dugu. Hots, herrialde horietan egindako zentsu hurbilenak hartu (1960 eta 1970koak) eta bi zentsuen arteko aldian, biztanle kopuruak linealki aldatu delako hipotesia aplikatu dugu. Horrela, eta darabilkigun adibidean, 1960. eta 1970. urteetako zentsuetako datuak hartu ditugu. Eta tarte horretan izandako biztanleri hazkundea denboran homogeneoki banatu izan balitz bezala, 1962 eta 1968ko biztanle kopurua kalkulatu dugu. Urte jakin batean zentsurik izan ez denerako, eragiketa hori eginez kalkulatu ditugu Hegoaldeko herrialdeetarako biztanleriaren datuak. 4.2. Berezko Hazkundearen eta Jaiotza zein Heriotza Tasen kalkulua Jaiotza eta heriotza tasak kalkulatzeko, honako formulak erabili ditugu:
Honela kalkulatu dugu epealdi jakin baterako biztanleriaren berezko hazkundea:
Jaiotza eta heriotza tasak kalkulatzeko osagaiak, beraz, jaiotakoen, hildakoen eta biztanleen kopuruak dira. Biztanleriaren datuak, urte jakin horretan zentsurik egin ez bada, azaldu berri dugun bezala kalkulatu ditugu. Jaiotza eta heriotza kopuruei dagokienez, INSEEk, Lapurdirako, Nafarroa Behererako eta Zuberoarako zifrak epealdika eskaintzen dizkigu; hau da, zenbat haur jaio diren 1990 eta 1999 artean, adibidez; eta ez urtekako daturik; hau da, zenbat jaio eta hil diren 1996, 1997 edo dena delako urtean. Hegoaldeko estatistika erakundeek, berriz, urtekako datuak eskaintzen dituzte. Gauzak horrela, jaiotza zein heriotza tasak kalkulatzeko, informazioa epealdika antolatu dugu. Zehazki, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan egindako zentsuek ezartzen dizkiguten mugarrietara egokitu ditugu Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroa Garaiko datuak, herrialde horietan epealdi bakoitzerako jaiotakoen eta hildakoen kopuruak urtekako datuen baturaren bidez kalkulatuz. Esan dezagun, azkenik, 1990-2000 epealdirako Europako herrialdeetako jaiotza eta heriotza tasak, jatorrizko iturrian (Nazio Batuen Erakundea) zetozen bi tasen batez bestekoa kalkulatuz egin ditugula, 1990-1995 eta 1995-2000 epealdietako tasen batez bestekoa, alegia. 4.3. Migrazio mugimenduak Epealdietako migrazio saldoen kalkulua egiteko, formulazio hau erabili dugu:
Berezko hazkundea, azaldu berri dugunez, jaiotzei heriotzak kenduz kalkulatzen da. Biztanleriaren hazkundea, berriz:
Biztanleriaren zentsuko datu zuzenik ez dagoen garaietarako, biztanle kopuruak kalkulatzeko, lehengo irizpide bera aplikatu dugu hemen ere. 4.4. Hezkuntza sistemaren sailkapena Euskal Herriaren banaketa administratiboaren beste ondorioetako bat herrialde guztietan hezkuntza sistema berdina ez izatearena da. Bi estatutako araudia dela eta, ezberdinak dira Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan indarrean dagoen sistema, alde batetik, eta Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroa Garaian dagoena, bestetik. Horregatik, biak konparagarriak izan daitezen, UNESCOk erabiltzen duen sailkapena erabili dugu, eta horretara egokitu ditugu jatorrizko datu zatikatuak. Jarraian aurkezten dugun taulan, kategoriak nola bateratu ditugun azaltzen dugu:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Aztiker & KAM Telekomunikazio Aholkularitza | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
